Konkurs vs przetarg: która procedura buduje szkoły szybciej i taniej (Włochy)
CRESME dla włoskiej Krajowej Rady Architektów porównuje trzy procedury zamówień na projekty szkół - konkurs, przetarg SAI/MEAT i zaprojektuj-i-wybuduj - na próbie 103 szkół finansowanych głównie z PNRR.
Konkurs architektoniczny daje najkrótszy czas projektowania (2,6 lat wobec 3,2 i 3,6) i najmniejszy wzrost ceny jednostkowej (+13,9% wobec +24,5%), obsługując przy tym projekty o ok. 30% większe.
Raport opracowany przez ośrodek badawczy CRESME na zlecenie CNAPPC (włoska Krajowa Rada Architektów) porównuje trzy procedury zamawiania projektów szkół publicznych: konkurs architektoniczny (41 szkół), przetarg na usługi projektowe w trybie SAI/MEAT (32 szkoły) oraz zamówienie zintegrowane typu zaprojektuj-i-wybuduj (30 szkół). Próba liczy 103 szkoły o łącznej wartości 1,16 mld EUR, realizowane w latach 2017-2024 i w dużej części finansowane z włoskiego PNRR (krajowego planu odbudowy po pandemii).
W fazie projektowej konkurs wypada najlepiej: średnio 2,6 lat wobec 3,2 dla SAI/MEAT i 3,6 dla zaprojektuj-i-wybuduj - czyli o 28% krócej niż procedura „zaprojektuj-i-wybuduj", mimo że konkursy obsługują projekty o ok. 30% większej wartości i powierzchni (średnio 13,6 mln EUR wobec 9,5 i 10,1). To kontruje typowy zarzut wobec konkursów, że są wolne i nadają się tylko do małych zadań. Łączny czas dostarczenia szkoły pozostaje jednak długi w każdym wariancie (5,6-6,5 lat) - żadna procedura nie daje „szybkiej" szkoły.
Po stronie kosztów obraz jest niejednoznaczny. Wzrost kosztu robót budowlanych jest systemowy i podobny we wszystkich procedurach (+18,9% konkurs, +19,7% SAI/MEAT, +15,8% zaprojektuj-i-wybuduj) - to raczej cecha włoskich zamówień w okresie PNRR niż wynik wyboru procedury. Tylko zaprojektuj-i-wybuduj notuje oszczędność na usługach technicznych (-5,8%), bo wykonawca-projektant ma motywację do cięcia własnych kosztów. Najciekawszy jest paradoks cen jednostkowych: konkurs startuje drożej (2 265 wobec 2 108 EUR/m2), ale rośnie wolniej (+13,9% wobec +24,5%), więc na mecie wychodzi praktycznie tak samo (2 579 wobec 2 623 EUR/m2).
Wnioski warto czytać z ostrożnością. Próba 103 szkół jest reprezentatywna terytorialnie, ale mała statystycznie, a liczby nie są skorygowane o inflację (ceny budowlane we Włoszech wzrosły o 30-40% w okresie 2020-2023). Tytuł mówi o „jakości projektowania", lecz mierzone są wyłącznie czas i koszt - jakość jest implikowana, nie zmierzona. Pełny raport (wersja angielska): CNAPPC / CRESME 2026.